31 okt. 2013 | “Odysseus achterna” (over “OdysSea, Moments before the flood”).

door diaryandthoughtsonarchitecture

75bc38f3-a380-490d-a018-91ddc1aee50d_zevende%20zegel_600
http://www.youtube.com/watch?v=YvTpFEZGGMw

Als jonge man was ik sterk onder de invloed van de antieke Griekse cultuur. Ik las “De Vleespotten van Egypte” van Marnix Gijsen en “De mythe van Sisyphus” van Albert Camus en was verwonderd door die honderden mythologische verwijzingen.
Een nonkel uit Antwerpen gaf me het schitterende boek “L’ordre Grec”, Essai Sur Le Temple Dorique”, waaruit ik onmiddellijk besloot dat al ons gevoel voor proportie en schoonheid wel van de oude Grieken afkomstig moest zijn. Van de Joden onze godsdienst, van de Romeinen de wet en het verkavelen, van de oude Grieken dus de lichamelijke en spirituele schoonheid (filosofie), de zin voor verhouding in de dingen en tussen de mensen (democratie).
Toen mijn ouders, na een kleine opstand van de zonen tegen de zoveelste saaie “Zwarte Woud”-reis in het vooruitzicht, een suggestie vroegen voor een “andere” reis, twijfelde ik geen moment : Griekenland ! Mijn eerste vliegtuigreis, de eerste maal van de zo vele malen richting Middellandse zee.
Ik bereide de reis zorgvuldig voor met nog meer Marnix Gijsen, Niko Kazantzakis, …
“Odysseus achterna”.
Torcello, Istrië, Komiza, Lopud, de route die de vluchtende Caravaggio aflegde ; Napels-Palermo-Siracusa-Malta, Constantinopel-Istanbul, Sounion, Volos, waar Jason en zijn Argonauten uitvaarde, Pilion ; het land van de Centauren, Elefsina, …

Van al die mythologieën die zich als uit een doos van Pandora openbaarden, heeft de Odyssee van Homeros mij nooit kunnen bekoren. Vanuit het veilige nest en het (te) beschermde milieu waarin ik opgroeide, kon ik niet begrijpen waarom een man zo kon dwalen, afdwalen en willoze speelbal kon zijn van de schikgodinnen. Waarom een man op terugreis van het ene avontuur in het andere verzeilde en zo vrouw en kroost jarenlang het kijken naliet.

“OdysSea” is ook een documentaire over het project “Moments before the flood” dat de Magnum fotograaf Carl De Keyzer momenteel realiseert of inmiddels heeft gerealiseerd. Althans daarover gaat de film ; een reis langsheen en het fotograferen van Europese kustlijnen. In de documentaire worden drie plekken uitgelicht, de Kroatische kust, de Noordzee en de Fjorden in Noorwegen.

Ik ontmoette Carl een pak jaren terug. Inmiddels is blijkbaar ook hij vader van uit kluiten gewassen kinderen. Toen werd hem gevraagd het maakproces van een hedendaagse opera te registreren. Timide en rustige man, ogenschijnlijk afwezig, maar met een verbazend gevoel voor timing en het bevriezen van dat ene bijzondere moment in beweging.

Recentelijk antwoordde Carl me nog kort : “Dag Jan, leuk nog iets van je te horen. lezingen doe ik niet zo graag en ik ben er dan ook maar mee gestopt, de herhalingen vielen me lastig. (…). Groetjes, Carl”. Geen man van grootspraak.

De documentaire speelt zich af als een roadmovie. Het vertrekpunt is de nakende klimaatsverandering en de veronderstelling dat grote delen van kustlijnen zullen overspoelen. En wat zal verdwijnen wordt plots onder die dreiging iets meer uniek, of althans ervaren wij als een allerlaatste “unieke” kans om te zien. Wanneer een afscheid zich aankondigt worden momenten en beleving intenser. Ikzelf neem niet graag meer afscheid.

In de film zien we Carl dus reizen en met regelmaat zijn tripod opstellen. Op een licht onderkoelde toon worden bedenkingen en soms pakkende quotes uitgesproken.
Liefde en kunst zullen de wereld redden”.
Dat Carl alleen reist heeft iets droevig of eerder melancholisch, maar maakt dat die dwangmatige noodzaak om te fotograferen sterker uit de verf komt. Het is een beetje cliché, die “eenzame kunstenaar in zijn ivoren toren”, in dit geval “een pelgrim op zoek naar”, die unheimliche hotelkamers, … maar het maakt het contrast met de zich zo weinig bevragende buitenwereld wel aanschouwelijker en aangrijpender.

Carl vertelt ook over de relationele brokken die hij gemaakt heeft. Als er op het einde toch een happy end aan de documentaire wordt gebreid, lijkt alles wat geënsceneerd …
Ook met de weergave van de foto’s loopt het plots verkeerd. De kleuren van de foto’s steken te schril af tegen de met film geregistreerde beelden. De foto’s lijken gefotoshopt en de kleuren opgepimt, waardoor ze hun unieke spontane karakter verliezen.

Jammer is tevens de korte tijdsduur van de film. De trip is te kort en comfortabel om tot een katharsis te leiden, het geheel werkt daardoor te vluchtig.
Er is geen sprake van eerder werk van een van onze meest gewaardeerde fotografen. OdeysSea blijft uiteindelijk steken in een te algemene beschouwing over de klimaatsverandering en de zoektocht beperkt zich tot een aantal anekdotische plekken.
Nochtans hadden het trage(re) ritme, de eerlijke beschouwingen over o.m. schoonheid en het bij wijlen intelligente filmisch werk best doorgetrokken mogen worden.

Een epos, een epic journey zoals de makers het stellen, is het dus helaas niet geworden, wel een boeiende (te) korte inkijk in het leven en werk van Carl De Keyzer.

Na al die jaren denk ik ontvankelijker te zijn geworden voor het verhaal van Odysseus. Ik denk dat ik de man beter begrijp, een beetje op de dool, zichzelf kwijt. Zonder al te veel bagage op stap. Zoeken naar minstens de essentie van de dingen.
Het verhaal is van alle tijden ; de Middeleeuwse queeste, “Het zevende zegel”, “Paris-Texas”, …
Soms stippelen we zelf onze routes uit, soms laten we ons meedrijven en kiest het lot. Niet wetende of we door eb en vloed steeds belanden op diezelfde plek, dan wel op een vreemde kust.
Op zoek naar wat waar-schijnlijk niet te vinden is.

En zo wordt het epos van Homerus na al die jaren plots een toegankelijk boek. Een alfabet dat de ene nog moet schrijven en door de ander beetje met beetje ontcijferd wordt. Zo wordt de antiheld, weliswaar geen heroïsche, noch tragische held, maar een man met opgeheven hoofd. Een dansende Zorba na de mislukking. Of zoals Camus het in zijn “Sisiphus” stelt, wanneer deze na de zoveelste keer zijn bergafwaarts rollende steen achterna wandelt : “We moeten ons Sisiphus als een gelukkig mens voorstellen”.

Jan Dekeyser | 31 okt. 2013

.

carl%20dekeyzer
2_product_full_3903_Guercino-Barbieri-Giovanni-Francesco-Sisyphus4_Zorba-The-Greek

Advertenties